Kodeks wykroczeń- zasada odpowiedzialności, pomocnictwa i podżegania

“Ustawa z dnia 20 maja 1971 roku Kodeks wykroczeń tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 821; zm.: poz. 1238- zasada odpowiedzialności, w art. 1. mówi, że odpowiedzialność za wykroczenie ponosi ten kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5 000 zł lub nagany.

Art. 1 tejże ustawy mówi, że jeśli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia wykroczenia, stosuje się ustawę nową, jednak należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeśli jest względniejsza dla sprawcy. Dodatkowo jeżeli według nowej ustawy czyn objęty orzeczeniem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, to wtedy ukaranie uważa się za niebyłe.
Ważną kwestią jest również to, że jeśli według nowej ustawy czyn, który jest objęty prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo na karę pozbawienia wolności stanowi wykroczenie, orzeczona kara podlegająca wykonaniu ulega zamianie na karę aresztu w wysokości równej górnej granicy ustawowego zagrożenia za taki czyn, a jeśli ustawa nie przewiduje za ten czyn kary aresztu, na karę ograniczenia wolności, a jeśli ustawa nie przewiduje za ten czyn kary ograniczenia wolności- na karę grzywny, przyjmując jeden dzień pozbawienia wolności za równoważny grzywnie w kwocie od 10 do 250 zł i nie przekraczając górnej granicy tego rodzaju kary przewidzianej za ten czyn.

Natomiast jeśli według nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo na grzywnę lub karę ograniczenia wolności stanowi wykroczenie, orzeczenie kary ulegają zamianie tylko wtedy, kiedy kara grzywny lub ograniczenia wolności podlegająca wykonaniu przekroczyłaby górną granicę ustawowego zagrożenia przewidzianą za ten czyn. Wtedy orzeczoną karę grzywny lub ograniczenia wolności zamienia się na karę w wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianej za dany czyn. Jeśli za dany czyn nie jest przewidziana kara ograniczenia wolności zamienia się na karę grzywny, przy czym miesiąc ograniczenia wolności przyjmuje się za równoważny grzywnie od 100 do 2 500 złotych nieprzekraczającej górnej granicy ustawowego zagrożenia za ten czyn.

Art. 3 mówi o zasadzie terytorialności, a konkretniej na zasadach określonych w wyżej przywołanej ustawie odpowiada ten kto popełnił wykroczenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym.
Odpowiedzialność za wykroczenie popełnione za granicą zachodzi tylko wtedy, kiedy przepis szczególny taką odpowiedzialność przewiduje. 

Art. 4 stanowi o tym, że wykroczenie to popełnione w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. Wykroczenie uważa się za popełnione na miejscu, gdzie sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek nastąpił lub miał nastąpić.

Art. 5 i 6 mówi o zasadzie winy, wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie jak i nieumyślnie, chyba że ustawa przewiduje odpowiedzialność tylko za wykroczenie umyślne. Wykroczenie umyślne zachodzi wtedy, kiedy sprawca ma zamiar popełnienia czynu zabronionego, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia na to się godzi. Natomiast wykroczenie nieumyślne zachodzi wtedy, jeśli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo, że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. 

Art. 7 wyżej wspomnianej ustawy mówi o nieświadomości i błędu co do okoliczności czynu. według niego nieświadomość tego, że czyn jest zagrożony karą, nie wyłącza odpowiedzialności, chyba, że nieświadomość była usprawiedliwiona. Dodatkowo nie popełnia wykroczenia umyślnego ten, kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego. 

Art. 8 mówi, że na zasadach określonych w niniejszej ustawie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu lat 17.

W art. 9 widnieje bardzo ważny zapis, że jeśli czyn wyczerpuje znamiona wykroczeń określonych w dwóch lub więcej przepisach ustawy, stosuje się przepis przewidujący najsurowszą karę, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu środków karnych na podstawie innych naruszonych przepisów. Jeśli natomiast orzeka się o ukaraniu za dwa lub więcej wykroczeń wtedy wymierza się łącznie karę w granicach zagrożenia określonych w przepisie przewidującym najsurowszą karę, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu środków karnych na podstawie innych naruszonych przepisów.

Art. 10 mówi o zbiegu odpowiedzialności za przestępstwo i wykroczenia., jak również o zbiegu kar lub środków karnych tego samego rodzaju, Jeśli czyn, który jest wykroczeniem wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa, orzeka się za przestępstwo i za wykroczenie, z tym, że jeśli orzeczono za przestępstwo i za wykroczenie karę lub środek karny tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny. W przypadku wcześniejszego wykonania łagodniejszej kary lub środka karnego zalicza się je na poczet surowszych. Jeśli czyn, który jest wykroczeniem, za które wymierzono karę lub środek karny, stanowi, wspólnie z innym czynem lub czynami, ze względu na łączną wartość mienia przestępstwo, za które wymierzono karę lub środek karny tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny. Natomiast w przypadku dwóch lub więcej czynów, które są wykroczeniami za środek karny wymierzony za wykroczenie uznaje się sumę kar lub środków karnych wymierzonych za te wykroczenie.

Art. 11 mówi o tym, że odpowiada za usiłowanie ten kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje. Odpowiedzialność za usiłowanie zachodzi wtedy, kiedy ustawa tak stanowi, natomiast karę za usiłowanie wymierza się w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego wykroczenia. Z kolei nie podlega karze za usiłowanie ten kto dobrowolnie odstąpił od czynu lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

Natomiast za podżeganie odpowiada ten kto chcąc aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego- art.12. Z kolei za pełnomocnictwo odpowiada ten kto w zamiarze aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnieniem w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji, odpowiada za pomocnictwo, także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie- art. 13. Natomiast odpowiedzialność za pomocnictwo i podżeganie zachodzi wtedy, kiedy ustawa tak stanowi i tylko w przypadku dokonania przez sprawcę czynu zabronionego, bowiem każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w graniach swojej umyślności lub nieumyślności, niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających. Natomiast karę za podżeganie lub za pomocnictwo wymierza się w graniach zagrożenia przewidzianego dla danego wykroczenia- art.14.

Ważną kwestią jest również niepoczytalność i ograniczenie poczytalności, które jest unormowane w art. 17 wyżej wspomnianej ustawy. Nie popełnia bowiem wykroczenia ten, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznawać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem. Natomiast jeśli w czasie popełnienia wykroczenia zdolność rozpoznawania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona można odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego”. 



Zapraszam na bloga

 

 

 

 

 

Źródło: A. Kaszok, Kodeks wykroczeń, OD.NOWA, Warszawa 2020.